Kulturno-umetničko društvo „Crnilović“ iz Vlasotinca ove godine ponosno obeležava 20 godina postojanja i uspešnog rada. Posle više ranijih, neuspešnih pokušaja da u Vlasotincu trajno zaživi folklorni ansambl, njima je to pošlo za rukom. Od osnivanja do danas su najmasovnije vlasotinačko udruženje u kulturi.

Tim povodom, razgovarali smo sa Bracom Stojkovićem, Bratislavom Valčićem i Markom Stojkovićem, ljudima koji su odigrali ključne uloge u osnivanju, stasavanju i razvoju ovog uspešnog KUD-a.

Za razumevanje razvoja KUD-a veoma je važna predistorija vezana za Bracu Stojkovića, koji je počeo da se bavi folklorom još 1984. godine, kao srednjoškolac u Vlasotincu u tadašnjem Obrazovnom centru „Milentije Popović“, a kao maturantu i istaknutom igraču povereno mu je vođenje sekcije. Folklorom je nastavio da se bavi i u toku studentskih dana kao član Akademskog kulturno-umetničkog društva „Svetozar Marković“ u Kragujevcu.

Po povratku u rodno Vlasotince 1992. godine, postaje umetnički rukovodilac i koreograf folklorne sekcije u KUD-u „Siniša Janić“ na godinu dana, a isto toliko i 2002. u OŠ „Siniša Janić“, ali bez adekvatne podrške, ni jedna sekcija nije uspela da ostvari zapaženi rad van Vlasotinca.

Zvanični preokret i stabilan početak folklora donosi 2006. godina, kada se osniva Folklorni ansambl „Crnilović“ pri Kulturnom centru Vlasotince. Društvo je ponelo ime čuvenog vlasotinačkog slikara i etnologa, čija se neprocenjiva etnološka zbirka danas čuva u Manakovoj kući u Beogradu. U to vreme osnovana je i Fondacija za darovite sa istim imenom, koja nažalost nije opstala.

Inicijativa za osnivanje ansambla potekla je od direktora Stanislava Stankovića i Bratislava Valčića, zaposlenog u Kulturnom centru Vlasotince.

„Sve je počelo kada je Stanislav Stanković postavljen za direktora Kulturnog centra, gde sam se i ja ubrzo zaposlio. Kako u Vlasotincu u tom momentu nije postojao nijedan aktivni folklorni ansambl, došli smo na ideju da osnujemo ansambl upravo pri Kulturnom centru. Pozvali smo učiteljicu Ljubinku Krstić, koja je uspešno vodila folklornu sekciju sa učenicima u OŠ „8. oktobar“, da nam pomogne u tom poduhvatu. Ona se rado odazvala i pozvala svoje bivše učenike i decu sa kojom je prethodno radila u školskoj sekciji. Zajedničkim snagama okupili smo još mnogo dece iz grada i tako su napravljeni prvi igrački koraci. Tada smo ansamblu ponosno dali naziv po Hristiforu Crniloviću, sa željom da kroz igru i pesmu trajno promovišemo i čuvamo lik i neprocenjivo delo našeg velikana“, seća se Bratislav Valčić.

Za vreme rukovodstva učiteljice Ljubinke sa decom je radio i koreograf Milan Filipović, da bi ga 2007. godine zamenio Marko Stanojević iz Vlasotinca, a 2008. se po pozivu Bratislava Valčića u radu aktivno uključio i Braca Stojković.

Već naredne godine na međuokružnoj smotri dečijeg folklora u Vranju, Braca je sa autorskom koreografijom Igre iz Leskovca osvojio prvo mesto što im je obezbedilo plasman na 24. Republičkoj smotri dečijeg narodnog stvaralaštva u Ratini kraj Kraljeva. Ubrzo je došlo i do razmimoilaženja u idejama, pa Braca Stojković ostaje jedini koreograf u folklornom ansamblu „Crnilović“.

Rad koreografa nije ostao nezapažen te je 2009. godine nagrađen i Oktobarskim priznanjem opštine Vlasotince.

„Nakon učešća na republičkoj smotri nastupajuće grupe, naša priča počinje da se širi. Iste godine smo pored nastupajućeg ansambla, formirali i dve dečije grupe. Nastavili smo rad sa poznatim koreografijama, ali smo postavili i nove. Već 2010. godine ostvarujemo svoje prvo inostrano gostovanje u Sloveniji, nakon čega su usledili zapaženi nastupi i turneje u Srbiji, Bugarskoj, Mađarskoj, Severnoj Makedoniji, Slovačkoj i Austriji“, kaže Braca Stojković.

U periodu do 2013. godine ansambl je imao i svoj orkestar pod rukovodstvom Bratislava Valčića koji je pratio naš nastupajući sastav širom Srbije i u inostranstvu.

Svoju poslednju sezonu na čelu ansambla Braca je krunisao zapaženim učešćem na međunarodnim festivalima u Blagoevgradu i Velikom Trnovu.

Godine 2017, posle devet uspešnih godina, 12 postavljenih koreografija i formiranog značajnog fundusa nošnji Braca se povlači sa mesta koreografa, ali tradicija ostaje u porodici — vođenje ansambla sa ponosom preuzima njegov sin, Marko Stojković, koji je igrao u ansamblu ali bio i asistent u radu mlađih grupa.

Folklorni ansambl nastavlja uspešan rad pod vođstvom novog koreografa sve do 2020. godine i izbijanja pandemije korona virusa. U tom periodu, ansambl beleži brojne nastupe širom Srbije, kao i zapažena gostovanja u inostranstvu, od kojih se posebno izdvajaju međunarodni festivali u Ohridu, Montani i Banskom, gde je grupa do 12 godina osvojila prvo mesto u svojoj kategoriji.

Nakon trogodišnje pauze formira se KUD sa dve mladalačke selekcije: dečji ansambl i izvođački (prvi) tim. Par meseci kasnije se i Braca vraća folkloru, formira se rekreativna grupa koju uspešno vodi naredne dve godine sa tri nove autorske koreografije.

KUD „Crnilović“od ponovnog pokretanja 2023. aktivno nastavlja i rad na povećanju fundusa originalne narodne nošnje, ali i na restauraciji i pravljenju novih kostima za sve grupe društva i svih 20 autorskih koreografija.

„Već u aprilu 2024. godine, sa prvim timom ostvarujemo značajan međunarodni uspeh osvajanjem drugog mesta na festivalu u Kostinbrodu u Bugarskoj. Zbog velikog interesovanja novih članova, dečji tim u septembru iste godine delimo na mlađu i stariju grupu. Ubrzo nakon toga, ostvarujemo i saradnju sa Predškolskom ustanovom „Milka Dimanić“ gde formiramo predškolske grupe, a umetnički rad obogaćujemo i osnivanjem Pevačke grupe „Kica“. Ovu izuzetno uspešnu godinu krunisali smo krajem oktobra, kada smo u Vlasotincu održali naš prvi godišnji koncert“, govori Marko Stojković.

Pored Kostinbroda i Botevgrada u Bugarskoj, nastupajući ansambl u ovom periodu beleži i uspešan nastup u Kičevu u Makedoniji i započinje uspešnu saradnju sa Turističkom organizacijom opštine Vlasotince kao i SPC u Vlasotincu.

Tokom 2025. godine, KUD nastavlja sa intenzivnim međunarodnim gostovanjima, te nastupa u Haniotiju u Grčkoj, Budimpešti u Mađarskoj i Kostinbrodu u Bugarskoj. Iste godine Marko preuzima i grupu rekreativaca, ali i sve više fokusa stavlja na rad i edukaciju dečjih i omladinskih grupa, te društvo pokreće i prvi dečiji folklorni festival u Vlasotincu „Čuvari tradicije“ u saradnji sa Kulturnim centrom i Opštinom Vlasotince. Istovremeno, Vlasotince postaje kulturno središte u kojem KUD ugošćuje ansamble iz cele Srbije, Bugarske i Makedonije.

Uspešan rad se nastavlja i u 2026. godini.Nakon učešća na Međunarodnom dečijem festivalu u Banskom, osvajanja nagrade za najbolji inostrani ansambl u Kostinbrodu i ponovnog nastupa u Celjskom domu u Sloveniji, potvrda o višegodišnjem uspešnom radu dolazi i iz Udruženja koreografa narodnih igara Srbije u vidu licence umetničkog rukovodioca ansambla narodnih igara Marku Stojkoviću, čime postaje jedini licencirani rukovodilac u Vlasotincu, a tek drugi u Jablaničkom okrugu.

„U prethodne tri godine smo vratili „Crnilović“ tamo gde je oduvek i pripadao. Naš rad danas, i nakon trogodišnje pauze, ponovo prepoznaju umetnici i osobe od značaja u srpskom folkloru. Naše grupe su rado viđene na festivalima širom zemlje. Da su „Crnilovići“ pokretači vlasotinačkog folklora govori i činjenica da je krajem jula pred našim prvim ansamblom još jedan istorijski iskorak – prvi nastup jednog vlasotinačkog društva na tlu Azije, na festivalu u turskom gradu Čanakale.“, izjavio je Marko Stojković.

„Pored svega navedenog, KUD„Crnilović“ nije samo rukovodstvo, koreografije i putovanja. Naš KUD čine svi igrači, od najmlađih predškolaca, preko rekreativaca, omladinaca i veterana do istaknutih prvotimaca, zatim prijatelji društva kao i roditelji koji nam pomažu i pružaju neizmernu podršku. Svi smo mi ’Crnilovići’!,“ poručio je Stojković.